પ્રતીકાત્મક તસ્વીર / AI Generated

અમેરિકામાં મારી નોકરીના પ્રથમ દિવસની સવાર વિશે મને સૌથી પહેલાં જે વાત યાદ આવે છે, તે છે બળી ગયેલી કોફીની સુગંધ.

બહાર હજુ અંધારું હતું. હું શિકાગોની એક નાની ઓફિસના રસોડામાં ઊભો હતો અને પ્લાસ્ટિકનું ઢાંકણ હાથમાં ફેરવી રહ્યો હતો, કારણ કે તે કપ પર કેવી રીતે ફિટ કરવું તે સમજાતું નહોતું. કોઈએ કલાકો પહેલાં કોફી બનાવી હતી અને તે એટલી વારથી રાખેલી હતી કે તેમાં કડવી અને વધુ ઉકાળાયેલી કોફીની સુગંધ આવી રહી હતી. થોડા જ સમયમાં આ સુગંધ મારા માટે ઉતાવળભરી સવાર અને લાંબા કામકાજના દિવસોની ઓળખ બની ગઈ.

એ દરમિયાન એક સહકર્મી અંદર આવ્યા અને ઝડપથી કંઈક બોલ્યા. તેઓ એટલા ઝડપથી બોલ્યા કે હું સમજી શક્યો નહીં. મેં માથું હલાવ્યું, જાણે બધું સમજાઈ ગયું હોય, પરંતુ ખરેખર એવું નહોતું. હજુ તો નહીં.

હું થોડા મહિના પહેલાં જ મારી પત્ની અને અમારા નાના દીકરા સાથે દિલ્હીમાંથી અમેરિકા આવ્યો હતો. હું ત્યારે 29 વર્ષનો હતો. મારી પાસે ડિગ્રી હતી, થોડો વ્યવસાયિક અનુભવ હતો અને એક શાંત વિશ્વાસ હતો કે મહેનત કરવાથી એક દિવસ તક જરૂર મળશે. પરંતુ જે વસ્તુ મારી પાસે નહોતી, તે હતી આત્મવિશ્વાસ.

મને અંગ્રેજી આવડતી હતી. વર્ષો સુધી મેં તેનો અભ્યાસ કર્યો હતો. પરંતુ દિલ્હીની ક્લાસરૂમમાં અંગ્રેજી શીખવી અને અમેરિકાના કાર્યસ્થળ પર તેનો ઉપયોગ કરવો આ બંને એકદમ અલગ અનુભવ હતા. શરૂઆતના મહિનાઓમાં હું કોઈ પણ સરળ વાક્ય બોલતા પહેલાં તેને મનમાં વારંવાર દોહરાવતો. કોન્ફરન્સ કોલ્સ મને ગભરાવી દેતા. ક્યારેક તો બપોરનું જમવાનું ઓર્ડર આપવું પણ પરીક્ષા આપતા હોવા જેવું લાગતું.

અમેરિકાએ મને સૌથી પહેલાં સફળતા આપી નહોતી.

અમેરિકાએ મને જગ્યા આપી.

શીખવા માટે જગ્યા. ભૂલો કરવાની જગ્યા. અને એ ભૂલોને કારણે આખી જિંદગી માટે ઓળખ ન બની જાઉં તેવી નવી શરૂઆત કરવાની તક.

મેં એક બિઝનેસ પ્રોગ્રામમાં પ્રવેશ લીધો. જો ભારતમાં કરવાનું હોત તો તે મારા પરિવાર માટે મોટો આર્થિક બોજ બન્યો હોત. પરંતુ સ્ટુડન્ટ લોન, પાર્ટ-ટાઈમ નોકરી અને નવા આવનારાઓ માટે પણ શિક્ષણ શક્ય બનાવતી વ્યવસ્થાના કારણે હું મારી ડિગ્રી પૂર્ણ કરી શક્યો.

આજે પણ મને યુનિવર્સિટી લાઇબ્રેરીમાં વિતાવેલી લાંબી સાંજો યાદ આવે છે. મારી આસપાસ ચીન, નાઈજિરિયા, પોલેન્ડ અને આયોવાથી આવેલા વિદ્યાર્થીઓ બેઠા રહેતા. અમે બધા અલગ જગ્યાએથી આવ્યા હતા, અલગ ઉચ્ચાર સાથે બોલતા હતા અને અમારા સપનાઓ પણ અલગ હતા. છતાં એક બાબતમાં અમે બધા એક હતા. અમને વિશ્વાસ હતો કે શિક્ષણ અમારા જીવનની દિશા બદલી શકે છે.

આ લાઇબ્રેરીઓ મને એક શાંત ચમત્કાર જેવી લાગતી. મફત. સૌ માટે ખુલ્લી. અને શિકાગોની કડકડતી ઠંડીમાં ગરમાશ આપતી.

સપ્તાહના અંતે હું ઘણી વખત મારા દીકરાને પણ સાથે લઈ જતો. હું કેસ સ્ટડી અને નાણાકીય હિસાબોનો અભ્યાસ કરતો અને તે બાળકોના વિભાગમાં પગ વાળી બેસીને ચિત્રવાળી પુસ્તકોના શબ્દો વાંચવાનો પ્રયત્ન કરતો. આજે પાછળ વળી જોઉં ત્યારે સમજાય છે કે એ બપોરોએ મને અમેરિકા વિશે એક મહત્વની વાત શીખવી હતી. સંપૂર્ણતા નહીં. વિશેષાધિકાર નહીં. પરંતુ પહોંચ.

ઘણા ઇમિગ્રન્ટ્સની જેમ, શરૂઆતમાં હું સૌથી વધુ સ્થિરતા શોધતો હતો. નિયમિત પગાર, હેલ્થ ઇન્શ્યોરન્સ અને એક અનુમાન લગાવી શકાય એવું ભવિષ્ય.

કેટલાક વર્ષો સુધી મેં કોર્પોરેટ અમેરિકામાં કામ કર્યું અને એવી વ્યવસાયિક સંસ્કૃતિ શીખી જે હું છોડીને આવ્યો હતો તેની કરતાં ઘણી અલગ હતી. તક તો હતી, પરંતુ દબાણ પણ એટલું જ હતું.

દરેક ત્રિમાસિકમાં વેચાણના નવા લક્ષ્યાંકો આવતાં અને દરેક વખતે અપેક્ષાઓ વધુ વધી જતી. મીટિંગ્સમાં સતત આંકડા, અનુમાન અને કામગીરીના માપદંડોની ચર્ચા થતી. સફળતાનું મૂલ્યાંકન સતત થતું રહેતું અને નોકરીની સુરક્ષા ઘણીવાર અનિશ્ચિત લાગતી. એક લક્ષ્ય ચૂકી જવાથી વાતચીતનો માહોલ બદલાઈ જતો. બે લક્ષ્યો ચૂકી જવાથી કારકિર્દીની દિશા પણ બદલાઈ શકે.

આ પણ વાંચો: USA 250- ત્રીસ વર્ષનું સમાજને પરત આપવાનું યાત્રાપથ: એક વ્યક્તિગત સફર

પછી 2007-08ની વૈશ્વિક આર્થિક મંદી આવી.

સમાચારોથી બચવું શક્ય નહોતું. બજારો ધરાશાયી થયા. બેંકો નિષ્ફળ ગઈ. નિવૃત્તિ માટેની બચત ઘટી ગઈ. ઉત્તમ અનુભવ ધરાવતા લોકો પણ અચાનક બેરોજગાર થઈ ગયા.

ઓફિસના કોરિડોરમાં વાતચીત ધીમી અને શાંત બની ગઈ.

લોકોએ પ્રમોશનની ચર્ચા બંધ કરી અને જીવન કેવી રીતે ચલાવવું તેની ચર્ચા શરૂ કરી.

મેનેજમેન્ટ તરફથી આવતી દરેક જાહેરાત સાથે નવી અટકળો શરૂ થઈ જતી.

આગળ કોનો વારો?

કયો વિભાગ બંધ થશે?

છટણી થશે?

પહેલી વાર મને સમજાયું કે જે સુરક્ષા માટે હું દોડતો હતો, તે કદાચ મેં વિચારેલી જેટલી મજબૂત નહોતી.

મને આજે પણ યાદ છે કે એક સાંજે મુશ્કેલ ત્રિમાસિક સમીક્ષા પછી હું કાર ચલાવી ઘરે આવ્યો હતો. વેચાણના લક્ષ્યો હાંસલ કરવાનો દબાણ અસહ્ય બની ગયો હતો અને મંદીની અનિશ્ચિતતાએ દરેક ચિંતા વધારી દીધી હતી. હું ઘર બહાર કારમાં બેઠો રહ્યો અને સ્ટિયરિંગ વ્હીલ તરફ જોતો રહ્યો.

એ સાંજે મેં મારા જાતને એક પ્રશ્ન પૂછ્યો, જેણે આખરે મારું જીવન બદલી નાખ્યું.

જો સ્થિરતા ક્યારેય ખાતરીપૂર્વક મળવાની નથી, તો પછી જે કામમાં મને સાચો વિશ્વાસ છે તેમાં જોખમ કેમ ન લઉં?

તે પ્રશ્નનો જવાબ તરત મળ્યો નહોતો.

મહિનાઓ સુધી વિચાર કર્યો. પત્ની સાથે ચર્ચાઓ કરી. હિસાબો બનાવ્યા. ઊંઘ વિનાની રાતો પસાર કરી. અને ઘણો ડર પણ અનુભવ્યો.

ઉદ્યોગસાહસિક બનવું સહેલો નિર્ણય નહોતો.

ઇમિગ્રન્ટ્સ માટે જોખમનો અર્થ અલગ હોય છે. અમારી પાછળ પેઢીઓથી ચાલતી સુરક્ષાની વ્યવસ્થા હોતી નથી. અમારી જવાબદારીઓ માત્ર પોતાની સુધી સીમિત હોતી નથી. નિષ્ફળતા પણ ઘણીવાર એકલા સહન કરવાની નથી પડતી.

છતાં પણ, પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કરવાનો વિચાર મને છોડતો નહોતો.

અંતે મેં કોર્પોરેટ કારકિર્દીની સુરક્ષિત રાહ છોડીને પોતાનું કંઈક ઊભું કરવાનું નક્કી કર્યું.

શરૂઆતના વર્ષો ખૂબ જ મુશ્કેલ હતા.

કેટલાક મહિના એવા પણ આવ્યા જ્યારે ગ્રાહકો ઓછા હતા અને અનિશ્ચિતતા ઘણી હતી. ઘણી વખત મેં મારા નિર્ણય પર સવાલ ઉઠાવ્યો અને વિચાર્યું કે મેં જે નિયમિત પગાર છોડ્યો હતો, કદાચ તે વધુ યોગ્ય પસંદગી હતી.

પરંતુ સાથે કંઈક બીજું પણ હતું.

સ્વતંત્રતા.

પોતાનું કંઈક ઊભું કરવાની સ્વતંત્રતા.

નવું સર્જન કરવાની સ્વતંત્રતા.

પોતાની જાત પર વિશ્વાસ મૂકવાની સ્વતંત્રતા.

આ સફરે મને એવું શીખવ્યું જે કોઈ પણ વર્ગખંડ શીખવી શક્યો હોત નહીં. સાહસનો અર્થ ડર ન હોવો નથી. સાહસનો અર્થ છે ડર હોવા છતાં આગળ વધવું.

સમય જતાં ઉદ્યોગસાહસિકતાએ મારા માટે એવી તકના દરવાજા ખોલ્યા જેની મેં ક્યારેય કલ્પના પણ નહોતી કરી. તે મને સામાજિક નેતૃત્વ, બિનનફાકારક સંસ્થાઓમાં સેવા, માર્ગદર્શન અને અંતે શિક્ષણના ક્ષેત્ર સુધી લઈ ગઈ. જ્યારે હું વિદ્યાર્થીઓ સામે ઊભો રહેતો ત્યારે ઘણી વખત મને તેમામાં મારું જ પ્રતિબિંબ દેખાતું આશાવાદી, અનિશ્ચિત અને પોતાનું સ્થાન સાબિત કરવા આતુર.

ઘરે અમારું જીવન નાનાં-નાનાં પ્રસંગો સાથે આગળ વધતું રહ્યું.

અમારી પહેલી દિવાળી ખૂબ જ સાદી હતી. બારી પર થોડા દીવા રાખ્યા હતા. મીઠાઈ યાદોના આધારે બનાવી હતી, કારણ કે જરૂરી સામગ્રી સરળતાથી મળતી નહોતી.

પરંતુ દર વર્ષે ઉજવણી મોટી થતી ગઈ.

પડોશીઓ આવવા લાગ્યા.

તેઓ પ્રશ્નો પૂછતા.

અમે વાર્તાઓ વહેંચતા.

બાળકો સાથે રમતા.

અને બદલામાં અમે ક્રિસમસ ડિનર, ચોથી જુલાઈની ઉજવણી અને બેકયાર્ડ બાર્બેક્યુમાં જોડાતા.

જાણ્યા વગર જ અમે એવી જિંદગી બનાવી રહ્યા હતા, જે માત્ર એક પરંપરાની નહોતી.

મને મારા દીકરાના શાળાના એક સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમની યાદ છે. તે સ્ટેજ પર ઊભો રહીને પોતાના વિવિધ પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા સહપાઠીઓને દિવાળી વિશે સમજાવી રહ્યો હતો. તેને બે સંસ્કૃતિઓ વચ્ચે ખૂબ સહજ રીતે આગળ વધતા જોઈને મને એક એવી લાગણી થઈ જે મારા બાળપણમાં ક્યારેય થઈ નહોતી.

સંભાવના.

એટલા માટે નહીં કે તેને પોતાની ઓળખમાંથી કોઈ એક પસંદ કરવી પડી હતી, પરંતુ એટલા માટે કે તેને એવું કરવાની જરૂર જ લાગતી નહોતી.

અમેરિકાએ મને એક બીજી, વધુ સૂક્ષ્મ અને કદાચ વધુ મૂલ્યવાન ભેટ પણ આપી.

આ પણ વાંચો: USA 250- અમેરિકા250: જાહેર લાઇબ્રેરીએ મને શું શીખવ્યું

પ્રશ્ન પૂછવાની ક્ષમતા.

વર્ષો દરમિયાન હું ઘણી નીતિઓ સાથે અસહમત રહ્યો છું, દેશની વધતી વિભાજનકારી પરિસ્થિતિ અંગે ચિંતિત રહ્યો છું અને અમેરિકાના ભવિષ્ય વિશે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ઘણા અમેરિકનોની જેમ મેં પણ નિરાશા અને હતાશાનો અનુભવ કર્યો છે.

પરંતુ ટીકા અને આભાર એકબીજાના વિરોધી નથી.

તે બંને સાથે રહી શકે છે.

અસહમતિ હોવા છતાં, હું આજે પણ એવી વ્યવસ્થા માટે આભારી છું જેણે મારી જેમના વ્યક્તિને જે માત્ર ઉચ્ચાર, અનિશ્ચિતતા અને મર્યાદિત સંસાધનો સાથે અહીં આવ્યો હતો. એક અર્થપૂર્ણ જીવન બનાવવાની તક આપી.

આજે ભારતીય-અમેરિકનો અમેરિકન સમાજના લગભગ દરેક ક્ષેત્રનો ભાગ બની ગયા છે. હોસ્પિટલોમાં, યુનિવર્સિટીઓમાં, વ્યવસાયોમાં, જાહેર જીવનમાં અને દેશભરના પડોશોમાં તેમનું યોગદાન જોવા મળે છે.

ખાસ વાત એ છે કે હવે આ બધું અસાધારણ લાગતું નથી.

આ બધું સામાન્ય લાગે છે.

અને કદાચ એ જ સાચા અર્થમાં સ્વીકાર અને પોતાના હોવાનો સૌથી મોટો પુરાવો છે.

જો હું વિચારું કે મારી સફરને શું આકાર આપ્યો, તો તે એક મૂલ્યપ્રણાલીએ બીજીને બદલી નાખી હતી એવું નથી.

પરંતુ બે મૂલ્યપ્રણાલીઓ વચ્ચેનો સુંદર મેળ હતો.

ભારતમાંથી હું શિક્ષણ પ્રત્યેનો આદર, પરિવાર પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા અને લાંબા ગાળાના લક્ષ્યો માટે ધીરજથી મહેનત કરવાની ભાવના લઈને આવ્યો હતો.

અમેરિકાએ મને શીખવ્યું કે નવી શરૂઆત કરવી માત્ર શક્ય જ નથી, પરંતુ ઘણી વખત અપેક્ષિત પણ હોય છે. તમે ક્યાંથી શરૂઆત કરો છો, તે તમારા અંતિમ મુકામનો નિર્ણય કરતું નથી.

આજે, પચાસ વર્ષની ઉંમરે, હું મને શું મળ્યું તેના કરતાં હવે આગળ શું આપવાનું છે તે વિશે વધુ વિચારું છું.

મારો દીકરો એવી દુનિયામાં પ્રવેશી રહ્યો છે જે તેને એવા પ્રશ્નો પૂછશે જે મને ક્યારેય પૂછવામાં આવ્યા નહોતા. હું તેની સફર મારી જેવી બને તેવી અપેક્ષા રાખતો નથી. હકીકતમાં, હું ઈચ્છું છું કે એવું ન બને.

મારી આશા એટલી જ છે કે તેની પેઢીને આ દેશની શ્રેષ્ઠ બાબતો વારસામાં મળે નવી અવાજો માટે ખુલ્લું મન, સંભાવનાઓમાં વિશ્વાસ અને મહેનતનું મહત્વ હજુ પણ છે એવી માન્યતા.

અને સાથે સાથે તેઓ પોતાની સાથે લાવેલી ભેટો પણ સાચવી રાખે તેમનો ઇતિહાસ, ભાષાઓ, પરંપરાઓ અને દુનિયાને જોવાનો પોતાનો દૃષ્ટિકોણ.

તે પહેલી સવારની બળી ગયેલી કોફીની સુગંધથી શરૂ થયેલી મારી સફરે મને એવી જિંદગી આપી છે, જેની મેં ત્યારે સંપૂર્ણ કલ્પના પણ કરી નહોતી.

આ સંપૂર્ણ જીવન નથી.

આ સહેલું જીવન પણ નથી.

પરંતુ આ એવી જિંદગી છે જેમાં વિકાસ માટે જગ્યા છે, પરિવર્તન માટે જગ્યા છે, ભિન્નતાઓ માટે જગ્યા છે અને એવી લાગણી છે કે અહીં પોતાનું સ્થાન છે. એટલું બધું હોવા છતાં પોતાના મૂળને ભૂલવાની જરૂર નથી.

એક ઇમિગ્રન્ટ માટે, આ કોઈ નાની ભેટ નથી.

(લેખક શિકાગો સ્થિત ઉદ્યોગસાહસિક છે અને ગ્લોબલ ઇન્ડિયન ડાયસ્પોરા ફાઉન્ડેશનના સ્થાપક અને પ્રમુખ છે.)

(આ લેખમાં વ્યક્ત કરવામાં આવેલા વિચારો લેખકના વ્યક્તિગત છે. તે ન્યૂ ઈન્ડિયા અબ્રોડની સત્તાવાર નીતિ અથવા અભિપ્રાયનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા નથી.)

અમેરિકા 250 ના વધુ લેખ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "અમેરિકા 250"