પ્રતીકાત્મક તસ્વીર / Courtesy photo

નાનપણથી જ જાહેર લાઇબ્રેરી મારા માટે ઘર જેવી જગ્યા રહી છે. અમારું કુટુંબ વારંવાર સ્થળાંતર કરતું હોવાથી શાળાઓ બદલવી પડતી, જે મારા માટે સરળ નહોતું. પરંતુ દરેક નવી લાઇબ્રેરીમાં હું ખૂબ જ ઝડપથી ભળી જતી. થોડું મોટી થતાં જ મેં બાળકોને સમર રીડિંગ કાર્યક્રમમાં નોંધાવવા સ્વયંસેવક તરીકે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું અને પુસ્તકોની દુનિયામાં વધુ ને વધુ ડૂબતી ગઈ.

મારા બાળપણમાં સતત જોડાયેલી બીજી એક મહત્વપૂર્ણ પ્રવૃત્તિ ગર્લ સ્કાઉટ્સ હતી. સિવિક્સ બેજ મેળવવા માટે મેં અમારા શહેરની કાઉન્સિલને પત્ર લખીને શાળા જવાના રસ્તા પર આવેલા એક વ્યસ્ત ચોકમાં 'વૉક/ડોન્ટ વૉક' સિગ્નલ લગાવવાની માંગ કરી. મને બેજ તો મળ્યો જ, સાથે જ તે ચોક પર પદયાત્રીઓ માટે બટનવાળું ટ્રાફિક સિગ્નલ પણ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું, જે તે સમયની નવીન વ્યવસ્થા હતી. એક સામાન્ય વિદ્યાર્થીનીએ ઉઠાવેલો પ્રશ્ન આખા સમુદાય માટે કાયમી ઉકેલ બની ગયો. તે સમયે મને સમજાયું કે સામાન્ય લોકો પોતાનો અવાજ ઉઠાવે તો સરકાર પણ પ્રતિસાદ આપે છે.

કિશોરાવસ્થામાં મેં લાઇબ્રેરીમાં 'લાઇબ્રેરી પેજ' તરીકે નોકરી શરૂ કરી. પુસ્તકો ગોઠવતાં ગોઠવતાં હું લાઇબ્રેરિયનોની વાતચીત પણ સાંભળતી. એક દિવસ સવારે મેં તેમને રડતા જોયા. મારા માટે તો લાઇબ્રેરિયન બાળપણથી જ સુપરહીરો જેવા હતા, તેથી આ દૃશ્ય મને અચંબામાં મૂકી ગયું.

તેમની સાથે વાત કરતાં મને ખબર પડી કે લાઇબ્રેરીમાં વહીવટી ગેરવ્યવસ્થાની ગંભીર સમસ્યાઓ હતી અને જે કોઈ અવાજ ઉઠાવતો તેને બદલી કે હોદ્દામાં ઘટાડાનો ભય રહેતો. હું સૌથી નીચલા હોદ્દા પર હતી, કલાકદીઠ 3.35 ડોલરનો લઘુત્તમ વેતન મેળવતી હતી અને થોડા મહિનામાં ફરી અભ્યાસ માટે જવાની હતી. તેથી મને લાગ્યું કે મારી પાસે ગુમાવવાનું શું હતું?

મેં કાઉન્ટીના એક્ઝિક્યુટિવ સાથે મુલાકાતનો સમય મેળવ્યો. આજે પાછળ વળી જોઉં તો એક કિશોરી માટે આવી મુલાકાત મેળવવી અસામાન્ય લાગે, પરંતુ તે સમયે મને વિશ્વાસ હતો કે હું કરી શકું છું. લાઇબ્રેરીના પુસ્તકોમાં વાંચેલા પાત્રોએ મને આ આત્મવિશ્વાસ આપ્યો હતો. મેં તેમને દિલથી મારી વાત કહી અને જે જાણ્યું હતું તે બધું સમજાવ્યું.

આજે પણ 38 વર્ષ પછી તેમના શબ્દો મને યાદ છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, "આ સમસ્યાની અમને વર્ષોથી જાણ છે, પરંતુ મારા કાર્યાલયમાં આવીને આ મુદ્દો રજૂ કરનાર તમે પ્રથમ વ્યક્તિ છો. જો છ લોકો આવીને આ જ વાત કરે, તો હું કહી શકું કે આખી કાઉન્ટીમાં આ મુદ્દે લોકોમાં ભારે ચિંતા છે."

ત્યારબાદ મને વિચાર આવ્યો કે હું લોકો સુધી આ વાત કેવી રીતે પહોંચાડું? શું સામાન્ય લોકો ખરેખર લાઇબ્રેરીના સ્ટાફ ટ્રાન્સફર અને બજેટ જેવી બાબતો માટે અવાજ ઉઠાવશે? શું તેઓ સમજી શકશે કે આવી ગેરવ્યવસ્થાનો સીધો પ્રભાવ લાઇબ્રેરી સેવાઓ અને તેમના પરિવાર પર પડે છે?

મેં સ્થાનિક સાપ્તાહિક અખબારમાં 'લેટર ટુ ધ એડિટર' લખ્યો. તે અખબાર દર ગુરુવારે પ્રકાશિત થતો. એ જ દિવસે જ્યારે હું કામ પર પહોંચી ત્યારે બધા લાઇબ્રેરિયનોના ચહેરા પર ખુશી હતી. સામાન્ય રીતે ગંભીર સ્વભાવ માટે જાણીતી એક લાઇબ્રેરિયને તો મને બંને હાથથી ફ્લાઇંગ કિસ કરીને પોતાની ખુશી વ્યક્ત કરી.

તેના એક અઠવાડિયામાં જ લાઇબ્રેરીના બોર્ડ ઓફ ટ્રસ્ટીઝે જાહેર વિશેષ બેઠક બોલાવી અને લાઇબ્રેરીના ડિરેક્ટરને પદ પરથી હટાવવાનો નિર્ણય લીધો. ત્યારબાદ નિયુક્ત થયેલા ફિલ પ્લેસને સંસ્થામાં ફરી સ્થિરતા લાવવા માટે શ્રેય આપવામાં આવ્યો. તે સમયની એક કાઉન્સિલ સભ્યએ લાઇબ્રેરીની સ્થિતિને 'અરાજકતા' ગણાવી હતી, જ્યારે એક ટ્રસ્ટીએ ફિલ પ્લેસની સરખામણી વોટરગેટ કૌભાંડ પછી લોકોનો વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરનાર જિમી કાર્ટર સાથે કરી હતી.

આ સમગ્ર ઘટનાએ મને સમજાવ્યું કે વર્ષોથી ચાલતી ગંભીર સમસ્યા હોવા છતાં, જાહેર સમર્થન મળ્યા પછી જ સત્તાધીશો અસરકારક પગલાં ભરી શક્યા.

મારા માટે સૌથી મોટો પાઠ એ હતો કે માત્ર એક જવાબદાર નાગરિક તરીકે, કોઈ હોદ્દો કે સત્તા વગર પણ હું એવી સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવામાં યોગદાન આપી શકી, જેને અનુભવી અધિકારીઓ અને પ્રશાસન વર્ષો સુધી ઉકેલી શક્યા નહોતા.

આ રીતે મેરીલેન્ડમાં વિદ્યાર્થી તરીકે રહેતા મેં પોતાના અવાજની શક્તિ અનુભવી. જવાબદાર અને પારદર્શક જાહેર સેવાઓ લોકશાહી અને સમાનતાવાળા સમાજનો આધારસ્તંભ છે. આ અનુભવ મારા જીવનની અમૂલ્ય સ્મૃતિ બની ગયો અને પછીના વધુ મુશ્કેલ સંઘર્ષોમાં પણ મને અડગ રહેવાની પ્રેરણા આપી.

તેઓ લખે છે કે ભારત અને અમેરિકા બંને દેશોમાં અધિકારો અને સ્વતંત્રતા અનેક લોકોના ત્યાગ અને બલિદાનથી પ્રાપ્ત થયા છે. આ સંઘર્ષ આજે પણ ચાલુ છે. ક્યારેક પ્રગતિ થાય છે તો ક્યારેક પાછળ ધકેલાઈ જાય છે અને ફરીથી લડવું પડે છે.

જેમ તે સમયે હું લાઇબ્રેરિયનોની પીડા સામે મૌન રહી શકી નહોતી, તેમ આજે પણ નાગરિક સ્વતંત્રતાના હ્રાસ, જાહેર સેવાઓના વિઘટન, વિદેશમાં થઈ રહેલા જનસંહારને મળતા નાણાકીય સમર્થન અથવા ઇમિગ્રેશન અમલવારી એજન્સી ICE દ્વારા સમુદાયોમાં ફેલાવવામાં આવતા ભય સામે મૌન રહેવું યોગ્ય નથી.

તેઓ અંતમાં કહે છે કે યુવાનીમાં નિર્ભયતાથી પોતાનો અવાજ ઉઠાવવાની જે હિંમત તેમને મળી હતી, તેની આજે પહેલાં કરતાં પણ વધુ જરૂર છે.

(આ લેખમાં વ્યક્ત કરવામાં આવેલા વિચારો લેખકના વ્યક્તિગત છે. તે ન્યૂ ઈન્ડિયા અબ્રોડની સત્તાવાર નીતિ અથવા અભિપ્રાયનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા નથી.)

ગુજરાતીમાં વધુ સમાચારો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "ન્યુ ઇન્ડિયા અબ્રોડ ગુજરાતી"