ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ਲੋਹੜੀ: ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ
-
1759953093.png)
ਸਟਾਫ ਪੱਤਰਕਾਰ - Tue, 13, Jan 2026
- 09:31 EST
- 4
ਲੋਹੜੀ: ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ / AI image
ਲੋਹੜੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਾਸ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰਿਆ ਤਿਉਹਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ 13 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਲੋਕ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਮੂੰਗਫਲੀ, ਰਿਓੜੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿਲ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢੋਲ ਦੀ ਤਾਲ 'ਤੇ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਹੜੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਲਹਿਰਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਿਲ, ਗੁੜ, ਮੂੰਗਫਲੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰ ਲੋਹੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਸਮ ਜਾਂ ਫ਼ਸਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖਾਸ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਲੋਕ-ਨਾਇਕ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ।
ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮੁੰਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ-ਗੀਤ "ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ" ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸੁੰਦਰਦਾਸ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ, ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮੁੰਦਰੀ- ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ, ਮਾਸੂਮ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੀ ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
ਪਰ ਸੁੰਦਰਦਾਸ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਨੰਬਰਦਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਬਾਗੀ ਸੀ, ਜੋ ਅਮੀਰਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮੁੰਦਰੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਫਿਰ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ, ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਨਿਆਦਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਜ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀ-ਮੁੰਦਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮੁੰਦਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਲਈ ਖਾਸ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੀ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ "ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ" ਇਸੇ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੀਤ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਲੋਹੜੀ 'ਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਲੋਹੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ 'ਤੇ ਲੋਹੜੀ ਹੋਰ ਵੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ।
Related
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
E Paper
Video
Comments
Start the conversation
Become a member of New India Abroad to start commenting.
Sign Up Now
Already have an account? Login