પ્રતીકાત્મક તસ્વીર / AI Generated

12 જૂન 2025નો દિવસ ગુજરાત અને સમગ્ર દેશ માટે ક્યારેય ન ભૂલી શકાય એવો દિવસ બની ગયો હતો. અમદાવાદના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પરથી લંડન જવા માટે ઉડાન ભરનાર એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટ AI-171 ટેકઓફ બાદ ગણતરીની સેકન્ડોમાં દુર્ઘટનાગ્રસ્ત થઈ હતી. એક વર્ષ બાદ પણ આ ઘટનાના ઘા તાજા છે. અનેક પરિવારો આજે પણ પોતાના સ્વજનોને યાદ કરીને આંસુ વહાવે છે, જ્યારે દુર્ઘટનાના સાચા કારણો અંગેની અંતિમ તપાસ રિપોર્ટની રાહ હજુ યથાવત છે.

કેવી રીતે બની હતી દુર્ઘટના?

12 જૂન 2025ના રોજ બપોરે લગભગ 1:39 વાગ્યે એર ઇન્ડિયાની બોઇંગ 787-8 ડ્રીમલાઇનર વિમાન અમદાવાદથી લંડન ગેટવિક માટે રવાના થઈ હતી. વિમાનમાં કુલ 242 લોકો સવાર હતા, જેમાં 230 મુસાફરો અને 12 ક્રૂ સભ્યોનો સમાવેશ થતો હતો. ટેકઓફ બાદ માત્ર 32 સેકન્ડમાં જ વિમાનનું નિયંત્રણ ગુમાયું અને તે અમદાવાદની બી.જે. મેડિકલ કોલેજના હોસ્ટેલ પર તૂટી પડ્યું. દુર્ઘટના બાદ થયેલા ભીષણ વિસ્ફોટ અને આગે સમગ્ર વિસ્તારને હચમચાવી દીધો હતો.

આ દુર્ઘટનામાં વિમાનમાં સવાર 242માંથી 241 લોકોના મોત થયા હતા. માત્ર એક મુસાફર જીવિત બચી શક્યો હતો. ઉપરાંત જમીન પર રહેલા 19 લોકોના પણ જીવ ગયા હતા. આમ કુલ મૃત્યુઆંક 260 સુધી પહોંચ્યો હતો, જે ભારતના તાજેતરના ઇતિહાસની સૌથી ભયાનક હવાઈ દુર્ઘટનાઓમાંની એક ગણાય છે.

વિજય રૂપાણીનું કરૂણ અવસાન

દુર્ઘટનામાં ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી Vijay Rupani પણ સવાર હતા. તેઓ વ્યક્તિગત પ્રવાસ માટે લંડન જઈ રહ્યા હતા. દુર્ઘટના બાદ તેમની ઓળખ DNA પરીક્ષણ દ્વારા થઈ હતી. ગુજરાતના રાજકીય વર્તુળોમાં આ ઘટનાએ ભારે શોકનું મોજું ફેલાવ્યું હતું. રાજ્યભરમાં તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપવામાં આવી હતી અને અનેક જાહેર કાર્યક્રમો રદ કરવામાં આવ્યા હતા.

બચાવ અને રાહત કામગીરી

દુર્ઘટના બાદ એનડીઆરએફ, ફાયર બ્રિગેડ, પોલીસ, એરપોર્ટ ઓથોરિટી અને સ્થાનિક તંત્રે યુદ્ધના ધોરણે બચાવ કામગીરી હાથ ધરી હતી. આગની જ્વાળાઓ અને ભારે નુકસાનને કારણે મૃતદેહોની ઓળખ કરવી મુશ્કેલ બની હતી. સત્તાવાળાઓએ ડીએનએ સેમ્પલિંગ દ્વારા મોટાભાગના મૃતકોની ઓળખ કરી હતી અને તેમના પરિવારજનોને પાર્થિવ દેહો સોંપવામાં આવ્યા હતા.

તપાસનો લાંબો અને જટિલ માર્ગ

દુર્ઘટના બાદ ભારતના એરક્રાફ્ટ એક્સિડન્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો (AAIB) દ્વારા તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી. તપાસમાં અમેરિકાની NTSB, બ્રિટનની AAIB અને વિમાન ઉત્પાદક કંપની બોઇંગના નિષ્ણાતો પણ જોડાયા હતા. બ્લેક બોક્સ અને કોકપિટ વોઇસ રેકોર્ડર તપાસના કેન્દ્રમાં રહ્યા હતા.

જુલાઈ 2025માં જાહેર થયેલા પ્રાથમિક રિપોર્ટમાં જણાવાયું હતું કે ટેકઓફ બાદ બંને એન્જિનને ઇંધણ પૂરું પાડતા 'ફ્યુઅલ કટ-ઓફ સ્વીચ' બંધ સ્થિતિમાં પહોંચી ગયા હતા, જેના કારણે એન્જિન બંધ થઈ ગયા અને વિમાન ઝડપથી ઊંચાઈ ગુમાવતું ગયું. જોકે આ સ્વીચ કોણે અને શા માટે બંધ કર્યા તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટ તારણ આપવામાં આવ્યું નહોતું. 

તપાસમાં આવેલા વિવાદો અને ઉતાર-ચઢાવ

પ્રાથમિક રિપોર્ટ બહાર આવ્યા બાદ અનેક અટકળો શરૂ થઈ હતી. કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલોમાં સંભવિત માનવીય ભૂલની ચર્ચા થઈ, જ્યારે પાઇલટ સંગઠનો અને નિષ્ણાતોએ આવા તારણો સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. પાઇલટ્સ ફેડરેશને તપાસમાં સંપૂર્ણ પારદર્શિતા અને ન્યાયિક તપાસની માંગણી પણ કરી હતી.

બીજી તરફ કેટલાક નિષ્ણાતોએ તકનીકી ખામી, ઇલેક્ટ્રિકલ સિસ્ટમની નિષ્ફળતા અથવા અન્ય યાંત્રિક કારણોની પણ સંભાવના વ્યક્ત કરી હતી. આ વિસંગત દાવાઓને કારણે તપાસ વધુ જટિલ બની હતી. એક વર્ષ બાદ પણ અંતિમ રિપોર્ટ જાહેર થઈ શક્યો નથી. એન્જિન અને ઇલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમના વિશ્લેષણ માટે અમેરિકા અને ફ્રાન્સમાં વધારાની તપાસ ચાલી રહી હોવાથી અંતિમ રિપોર્ટમાં વિલંબ થયો હોવાનું જણાવાયું છે.

સહાય પેકેજ અને વળતર

દુર્ઘટના બાદ એર ઇન્ડિયા અને ટાટા ગ્રૂપે પીડિત પરિવારોને તાત્કાલિક નાણાકીય સહાય જાહેર કરી હતી. છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન મોટાભાગના પરિવારોને અંતરિમ વળતર ચૂકવવામાં આવ્યું છે. એર ઇન્ડિયાના જણાવ્યા મુજબ લગભગ 96 ટકા પરિવારોને અંતરિમ સહાય મળી ચૂકી છે અને અંતિમ વળતર પ્રક્રિયા ચાલુ છે. 

જોકે વળતર પ્રક્રિયા પણ વિવાદોથી અછૂતી રહી નથી. કેટલાક પરિવારોનો આરોપ છે કે વળતર સ્વીકારવા બદલ કાનૂની કાર્યવાહીનો અધિકાર છોડવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું. પૂર્વ મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણીના પરિવાર તરફથી પણ આવા મુદ્દાઓ જાહેરમાં ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.

પરિજનોની વ્યથા હજુ યથાવત

એક વર્ષ પછી પણ અનેક પરિવારો માટે સમય જાણે થંભી ગયો હોય તેવી સ્થિતિ છે. ઘણા પરિવારોએ પોતાના ઘરના કમાઉ સભ્યો ગુમાવ્યા છે. કેટલાક બાળકો માતા-પિતાના પ્રેમથી વંચિત થઈ ગયા છે, તો કેટલાક વૃદ્ધ માતા-પિતા પોતાના સંતાનોના વિયોગમાં જીવી રહ્યા છે.

દુર્ઘટનામાંથી જીવિત બચેલા એકમાત્ર મુસાફરે પણ અનેક પ્રસંગોએ જણાવ્યું છે કે તેને હજુ સુધી ઘટનાની સંપૂર્ણ સચ્ચાઈ જાણવા મળી નથી. તેણે તપાસમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારીની માંગણી કરી છે.

ઘણા પરિવારો માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન હજુ પણ એ જ છે કે આખરે એવું શું બન્યું કે અત્યાધુનિક અને સુરક્ષિત ગણાતું ડ્રીમલાઇનર વિમાન ટેકઓફ બાદ જ ધરાશાયી થઈ ગયું?

સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ પર પડેલો પ્રભાવ

આ દુર્ઘટના પછી ભારતના નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા પ્રક્રિયાઓની વ્યાપક સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. એર ઇન્ડિયાના ડ્રીમલાઇનર વિમાનોની વિશેષ તપાસ હાથ ધરાઈ હતી. વિમાન જાળવણી, તાલીમ અને ઓપરેશનલ પ્રોટોકોલ અંગે નવા ધોરણો અમલમાં લાવવાના પ્રયાસો થયા હતા.

એક વર્ષ પછીનો પ્રશ્ન

દુર્ઘટનાને આજે એક વર્ષ પૂર્ણ થયું છે. પરંતુ 260 જીવ ગુમાવનાર આ કરૂણ ઘટનાના અનેક પ્રશ્નો હજુ અનુત્તરિત છે. અંતિમ તપાસ રિપોર્ટની રાહ જોવાઈ રહી છે. પીડિત પરિવારો માટે ન્યાય માત્ર વળતરથી નહીં, પરંતુ સત્ય બહાર આવવાથી મળશે.

અમદાવાદની આ દુર્ઘટના માત્ર એક વિમાન અકસ્માત નહોતી; તે સેંકડો સપનાઓ, અનેક પરિવારોની આશાઓ અને સમગ્ર ગુજરાતની સામૂહિક સ્મૃતિમાં કોતરાઈ ગયેલી એક કરૂણ ઘટના હતી. એક વર્ષ બાદ પણ જ્યારે લોકો 12 જૂન 2025ને યાદ કરે છે, ત્યારે શોક સાથે એક જ આશા વ્યક્ત કરે છે. સત્ય બહાર આવે અને આવી દુર્ઘટના ફરી ક્યારેય ન બને.

ગુજરાતીમાં અન્ય સમાચારો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "ન્યુ ઇન્ડિયા અબ્રોડ ગુજરાતી"