યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ માર્કો રુબિયો અને ડિફેન્સ સેક્રેટરી પીટ હેગસેથ 27 મે, 2026 ના રોજ વોશિંગ્ટન, ડી.સી., યુ.એસ.માં વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે કેબિનેટ રૂમમાં કેબિનેટ બેઠકમાં હાજરી આપી રહ્યા છે. / REUTERS/Evan Vucci

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે 28 મેના રોજ યુદ્ધવિરામને વધુ 60 દિવસ માટે લંબાવવા અને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં જહાજોની અવરજવર પરના પ્રતિબંધો હટાવવા અંગે સમજૂતી થઈ હોવાનું સૂત્રોએ જણાવ્યું છે. જોકે, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હજુ સુધી આ કરારને મંજૂરી આપી નથી અને ઈરાનના સરકારી મીડિયાએ પણ કરાર અંતિમ તબક્કે પહોંચ્યો હોવાનો ઇનકાર કર્યો છે.

રોઇટર્સ સાથે વાત કરનાર ચાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ સમજૂતી હેઠળ બંને દેશો વચ્ચેનું યુદ્ધવિરામ વધુ 60 દિવસ માટે ચાલુ રહેશે અને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં સામાન્ય વેપારી અવરજવર ફરી શરૂ થશે. આ સમયગાળા દરમિયાન બંને પક્ષો ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ સહિતના મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા ચાલુ રાખશે.

જો વોશિંગ્ટન અને તેહરાનની ટોચની નેતાગીરી આ કરારને મંજૂરી આપે તો ફેબ્રુઆરીના અંતથી શરૂ થયેલા સંઘર્ષ બાદ શાંતિ તરફનું આ સૌથી મોટું પગલું ગણાશે. આ સમાચાર એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે તાજેતરમાં બંને દેશો વચ્ચે ફરી હુમલા અને પ્રતિહુમલાની ઘટનાઓ બની હતી.

અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે જણાવ્યું હતું કે, "અમે હજી અંતિમ તબક્કે પહોંચ્યા નથી, પરંતુ ખૂબ નજીક છીએ અને પ્રયાસો ચાલુ રાખીશું." તેમણે ઉમેર્યું કે સફળતા અંગે ખાતરી આપી શકાય તેમ નથી, પરંતુ હાલની સ્થિતિ આશાજનક છે.

બીજી તરફ, ઈરાનની તસ્નીમ ન્યૂઝ એજન્સીએ વાટાઘાટો સાથે સંકળાયેલા એક સૂત્રને ટાંકીને જણાવ્યું કે કરારનો અંતિમ ડ્રાફ્ટ હજુ તૈયાર કે મંજૂર થયો નથી.

પ્રસ્તાવિત કરાર મુજબ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં અવરોધ વગર જહાજોની અવરજવર સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે. અમેરિકા ઈરાનના બંદરો પર લગાવેલી નાકાબંધી હટાવશે તેમજ ઈરાનના તેલ વેચાણ પરના કેટલાક પ્રતિબંધોમાં પણ રાહત આપશે.

આ સમાચાર બાદ વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના લગભગ પાંચમા ભાગના તેલ અને એલએનજી (લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ) પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વનો માર્ગ છે.

આ દરમિયાન અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડે જણાવ્યું કે તેની સેનાએ ઈરાનના પાંચ હુમલાખોર ડ્રોનને તોડી પાડ્યા હતા અને બંદર અબ્બાસ નજીક છઠ્ઠો ડ્રોન છોડવા તૈયાર એક નિયંત્રણ કેન્દ્ર પર હુમલો કર્યો હતો. ત્યારબાદ કુવૈતની સેનાએ પોતાના ક્ષેત્ર તરફ આવતી એક બેલિસ્ટિક મિસાઇલને પણ અટકાવી હતી.

અમેરિકાના એક અધિકારીએ ઈરાનના સરકારી ટેલિવિઝનના તે દાવાને પણ નકારી કાઢ્યો હતો કે બુશેહર નજીક અમેરિકી વિમાનને તોડી પાડવામાં આવ્યું છે.

તાજેતરની આ ઘટનાઓએ દર્શાવ્યું છે કે ત્રણ મહિનાથી ચાલી રહેલા યુદ્ધને સ્થાયી રીતે સમાપ્ત કરવા માટે ચાલી રહેલી વાટાઘાટો હજુ પણ નાજુક સ્થિતિમાં છે. આ સંઘર્ષમાં હજારો લોકોના મોત થયા છે અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો પર પણ તેની મોટી અસર પડી છે.

અમેરિકાના એક અધિકારીએ જણાવ્યું કે તાજેતરના હુમલાઓ સંપૂર્ણપણે રક્ષણાત્મક સ્વરૂપના હતા અને યુદ્ધવિરામ જળવાઈ રહે તે માટે કરવામાં આવ્યા હતા.

ઈરાનની ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)એ દાવો કર્યો હતો કે તેણે બંદર અબ્બાસ પર થયેલા હુમલા માટે જવાબદાર અમેરિકી બેઝને નિશાન બનાવ્યો હતો. સંગઠને ચેતવણી આપી હતી કે આવી કોઈ પણ કાર્યવાહી ફરી થશે તો વધુ કડક જવાબ આપવામાં આવશે.

કુવૈતે આ હુમલાની નિંદા કરી હતી અને ઈરાનને તાત્કાલિક ઉશ્કેરણીજનક પગલાં બંધ કરવાની માંગ કરી હતી.

મુસ્લિમોના ઈદ-અલ-અઝહાના તહેવાર દરમિયાન બનેલી આ તાજી અથડામણો સમગ્ર પ્રદેશમાં વધતી તણાવપૂર્ણ સ્થિતિને દર્શાવે છે.

મધ્યસ્થની ભૂમિકા ભજવી રહેલા પાકિસ્તાને જણાવ્યું કે તેના વિદેશ મંત્રી ઇશાક ડાર શુક્રવારે વોશિંગ્ટનમાં અમેરિકી વિદેશ સચિવ Marco Rubio સાથે મુલાકાત કરશે. જોકે આ મુલાકાતનું ચોક્કસ મહત્વ હજુ સ્પષ્ટ નથી.

ઈરાન લાંબા સમયથી અમેરિકી પ્રતિબંધો હટાવવા, વિદેશમાં જપ્ત સંપત્તિઓ મુક્ત કરવા અને અમેરિકી સૈનિકોની પ્રદેશમાંથી પાછી ખેંચણીની માંગ કરી રહ્યું છે. બીજી તરફ અમેરિકા ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની માંગ કરી રહ્યું છે, જ્યારે તેહરાનનો દાવો છે કે તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ માત્ર શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે છે.

ઈરાને એ પણ કહ્યું છે કે કોઈપણ શાંતિ કરારમાં અમેરિકાના સાથી દેશ Israel દ્વારા લેબનોનમાં કરવામાં આવતા હુમલાઓનો અંત પણ આવશ્યક છે. જોકે લેબનોનમાં સંઘર્ષ યથાવત્ ચાલુ છે.

ઓમાનને અમેરિકાની ચેતવણી

અમેરિકાએ ઓમાનને ચેતવણી આપી છે કે તે ઈરાન સાથે મળીને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં કોઈ પ્રકારનો ટોલ વસૂલવાનો પ્રયાસ ન કરે. ટ્રમ્પે 26 મેના રોજ ઓમાન સામે સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાની પણ ધમકી આપી હતી, જોકે બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી આર્થિક અને સૈન્ય સંબંધો રહ્યા છે.

અમેરિકાના ટ્રેઝરી સચિવ સ્કોટ બેસેન્ટે જણાવ્યું હતું કે ઓમાનના રાજદૂતે તેમને ખાતરી આપી છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ટોલ વસૂલવાની કોઈ યોજના નથી.

ઓમાને પણ ઈરાન સાથે જળમાર્ગમાં અવરજવરની સ્વતંત્રતા અંગે ચર્ચા થઈ હોવાનું સ્વીકાર્યું છે, પરંતુ સંયુક્ત નિયંત્રણ અંગેની કોઈ વાત નકારી છે. બીજી તરફ ઈરાને ઓમાન પ્રત્યે એકતા વ્યક્ત કરી હતી અને અમેરિકી અધિકારીઓની ધમકીઓની ટીકા કરી હતી.

ગુજરાતીમાં અન્ય સમાચારો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "ન્યુ ઇન્ડિયા અબ્રોડ ગુજરાતી"