ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ભારતીય ક્રિસ્ટલોગ્રાફર ગૌતમ દેસીરાજુને 14મો એવાલ્ડ પુરસ્કાર
કેનેડાના કેલગરીમાં યોજાયેલી IUCr કોંગ્રેસ દરમિયાન 11 ઓગસ્ટ, 2026ના રોજ દેસીરાજુને સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
-
પ્રણાવી શર્મા - Thu, 13, Aug 2026
- 07:59 EDT
- 8
પ્રોફેસર ગૌતમ આર દેસીરાજુ એવોર્ડ સ્વીકારી રહ્યા છે. / IUCr Congress in Calgary
પ્રોફેસર એમેરિટસ ગૌતમ આર. દેસીરાજુને ક્રિસ્ટલ એન્જિનિયરિંગ અને સુપ્રામોલેક્યુલર સિન્થોનના ખ્યાલ પર તેમના કાર્ય બદલ ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ઑફ ક્રિસ્ટલોગ્રાફી (IUCr) દ્વારા 14મો એવાલ્ડ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. આ પુરસ્કાર મોલેક્યુલર ક્રિસ્ટલ્સ અને જીવવિજ્ઞાનમાં નબળા હાઇડ્રોજન બોન્ડિંગ અને હેલોજન બોન્ડિંગના માળખાકીય મહત્વને સ્થાપિત કરવાના તેમના કાર્યને પણ માન્યતા આપે છે.
11 ઓગસ્ટ, 2026ના રોજ કેનેડાના કેલગરીમાં યોજાયેલી IUCr કોંગ્રેસ દરમિયાન દેસીરાજુને આ સન્માન આપવામાં આવ્યું હતું. એવાલ્ડ પુરસ્કાર દર ત્રણ વર્ષે ઇન્ટરનેશનલ કોંગ્રેસ ઑફ ક્રિસ્ટલોગ્રાફી દરમિયાન આપવામાં આવે છે અને ક્રિસ્ટલોગ્રાફીના ક્ષેત્રમાં ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન બદલ એનાયત કરવામાં આવે છે.
બેંગલુરુની ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સાયન્સમાં એમેરિટસ પ્રોફેસર અને IIT મંડીના IKSMHAમાં ડિસ્ટિંગ્વિશ્ડ પ્રોફેસર તરીકે કાર્યરત દેસીરાજુએ આ પુરસ્કારને પોતાના ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ સન્માન ગણાવ્યું હતું.
તેમણે કહ્યું, "એવાલ્ડ પુરસ્કારને સ્ટ્રક્ચરલ કેમિસ્ટ અથવા બાયોલોજિસ્ટને મળતું નોબેલ પુરસ્કાર સિવાયનું સર્વોચ્ચ સન્માન માનવામાં આવે છે. તેની કડક અને ગુપ્ત પસંદગી પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ વ્યાવસાયિકતાનું ઉદાહરણ છે."
આ પુરસ્કારની ઉજવણીના ભાગરૂપે દેસીરાજુએ IUCrJના સપ્ટેમ્બર 2026ના વોલ્યુમ 13, ભાગ 5માં 'Crystal clear. Engineering complexity.' શીર્ષકથી એક મુખ્ય લેખ પ્રકાશિત કર્યો છે. ઓપન-ઍક્સેસમાં ઉપલબ્ધ આ લેખ પ્રથમ પુરુષમાં લખાયેલો છે અને તેમાં ક્રિસ્ટલ એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રના વિકાસ તેમજ તેમાં દેસીરાજુના યોગદાનની સમીક્ષા કરવામાં આવી છે. આ લેખ પુરસ્કાર સાથે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે અને IUCr 2026 કોંગ્રેસ સાથે જોડાયેલા લેખોના સંગ્રહનો એક ભાગ છે.
આ લેખમાં યુનિવર્સિટી ઑફ ઇલિનોઇસમાંથી કરેલી તેમની પીએચડીથી શરૂ કરીને દેસીરાજુના સંશોધનના વિકાસની વાત કરવામાં આવી છે. તેમના સંશોધનનો મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે ક્રિસ્ટલ ચોક્કસ માળખું શા માટે અપનાવે છે. તે સમયે પ્રચલિત માન્યતા એવી હતી કે ઓર્ગેનિક ક્રિસ્ટલ્સની રચના મુખ્યત્વે નજીકના પેકિંગથી નક્કી થાય છે, પરંતુ દેસીરાજુએ આ માન્યતાના અપવાદો પર સંશોધન કર્યું.
તેમણે નબળા આંતર-અણુ બળો, જેમાં C-H···O ક્રિયાપ્રતિક્રિયાનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેનો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમણે અને થોમસ સ્ટેઇનરે બાદમાં 1999માં પ્રકાશિત કરેલા પુસ્તકમાં આ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાને નબળા હાઇડ્રોજન બોન્ડ તરીકે માન્યતા આપી હતી. આજે આ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓને મોલેક્યુલર ક્રિસ્ટલ્સ અને જૈવિક પ્રણાલીઓમાં માળખાકીય તેમજ કાર્યાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
તેમના સંશોધનનો એક મુખ્ય ખ્યાલ 'સુપ્રામોલેક્યુલર સિન્થોન' છે, જેને દેસીરાજુએ 1995માં પ્રકાશિત એક સમીક્ષા લેખમાં વ્યાખ્યાયિત કર્યો હતો. આ ખ્યાલ મુજબ મોલેક્યુલર ક્રિસ્ટલ્સને એવી રચનાઓ તરીકે સમજવામાં આવે છે, જેને અનુમાન કરી શકાય તેવી આંતર-અણુ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓના આધારે ડિઝાઇન કરી શકાય છે.
આ લેખમાં ફાર્માસ્યુટિકલ કોક્રિસ્ટલ્સ વિશે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી છે. આવા કોક્રિસ્ટલ્સ પાણીમાં ઓછી દ્રાવ્યતા ધરાવતી દવાઓની દ્રાવ્યતા અને શરીરમાં તેની ઉપલબ્ધતા વધારવામાં મદદ કરી શકે છે. આ ઉપરાંત પોલીમોર્ફિઝમ, ક્રિસ્ટલ સ્ટ્રક્ચર પ્રેડિક્શન અને યાંત્રિક રીતે વિકૃત કરી શકાય તેવા ક્રિસ્ટલ્સ અંગે પણ તેમના કાર્યની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
દેસીરાજુના નામે 475થી વધુ સંશોધન પ્રકાશનો અને 80,000થી વધુ સિટેશન્સ છે. તેઓ 2011થી 2014 દરમિયાન IUCrના પ્રમુખ પણ રહી ચૂક્યા છે.
ગુજરાતીમાં અન્ય સમાચારો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "ન્યુ ઇન્ડિયા અબ્રોડ ગુજરાતી"
Leave A Comment
Related
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
E Paper
Video
Comments
Start the conversation
Become a member of New India Abroad to start commenting.
Sign Up Now
Already have an account? Login