વિરાટ કોહલી IPL ની મેચ દરમ્યાન (ફાઇલ ફોટો) / REUTERS/Amit Dave/File Photo

વૈશ્વિક પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી રોકાણકારો જેમ કે KKR અને Blackstone માટે ભારતમાં નવું રોકાણનું હોટસ્પોટ બની ગયું છે: ક્રિકેટ.

વિશ્વની સૌથી અમીર ક્રિકેટ લીગ ભારતીય પ્રીમિયર લીગ (IPL)માં બોલિવુડ સ્ટાર્સ, ભારતીય ઉદ્યોગપતિઓ અને સ્પિરિટ્સ કંપની Diageo જેવા બેકર્સ છે, પરંતુ હવે તેમાં મોટી પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી ફર્મો પણ ઝડપથી વધતી આવક, નફા અને વૈશ્વિક દર્શક સંખ્યાની સંભાવનાથી આકર્ષાઈ રહી છે.

અમેરિકન રોકાણ બેંક Houlihan Lokey અનુસાર, IPLનું વ્યવસાયિક મૂલ્ય ગયા વર્ષે રેકોર્ડ $18.5 બિલિયન સુધી પહોંચ્યું છે.

આ અમેરિકાની નેશનલ ફૂટબોલ લીગ (NFL)ના $227 બિલિયન અને નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોસિએશન (NBA)ના $165 બિલિયનની તુલનામાં ઘણું ઓછું છે, પરંતુ પ્રતિ મેચના આધારે IPL હવે NFL પછી વિશ્વની બીજી સૌથી મૂલ્યવાન સ્પોર્ટ્સ લીગ બની ગઈ છે.

બેંકિંગ સૂત્રો અનુસાર, KKR અને Blackstone છેલ્લી સિઝનના વિજેતા રોયલ ચેલેન્જર્સ બેંગ્લોર (RCB)માં હિસ્સો ખરીદવાની દૃષ્ટિએ જોઈ રહ્યા છે. KKR રાજસ્થાન રોયલ્સમાં પણ સંભવિત હિસ્સો લેવાનું વિચારી રહ્યું છે, જ્યારે સ્વિસ આધારિત PE ફર્મ Partners Group ઓછામાં ઓછી એક ટીમમાં રોકાણનું વિચારણા કરી રહી છે.

બેન્કરોના મતે, યુરોપિયન પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી ફર્મ CVC Capitalના બ્લોકબસ્ટર IPL ડીલે રોકાણકારોમાં નવી રુચિ જગાવી છે. CVCએ ગુજરાત ટાઇટન્સમાં મોટા ભાગનો હિસ્સો વેચીને માત્ર ચાર વર્ષમાં ડોલરમાં 350%થી વધુ વળતર મેળવ્યું છે. આ ડીલમાં ટીમનું મૂલ્ય $900 મિલિયન થયું હતું.

CVC Capitalના મેનેજિંગ પાર્ટનર સિદ્ધાર્થ પટેલે કહ્યું, "ભારતની માળખાગત આર્થિક વૃદ્ધિ લાંબા ગાળાના મૂલ્ય સર્જનને સમર્થન આપશે. IPL ફ્રેન્ચાઇઝીની અછત સાથે જોડીને જોવામાં આવે તો ઔદ્યોગિક જૂથો, ફેમિલી ઓફિસ અને પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી રોકાણકારોમાં આટલી તીવ્ર રુચિ કેમ છે તે સ્પષ્ટ થાય છે."

CVC ડીલ પછી અમેરિકા અને યુરોપના પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી ક્લાયન્ટ્સ તરફથી IPLમાં હિસ્સા માટે અનેક પૂછપરછ આવી છે, એમ મુંબઈમાં Houlihan Lokeyના સ્પોર્ટ્સ ડીલ્સ નિષ્ણાત હર્ષ તલિકોટીએ જણાવ્યું.

તેમણે કહ્યું, "IPL મોડેલે સાબિત કર્યું છે કે ગંભીર નફો કમાઈ શકાય છે."

Blackstone, KKR, Partners Group અને Royal Challengers Bengaluruએ ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે, જ્યારે Rajasthan Royalsએ Reutersની પૂછપરછનો જવાબ આપ્યો નથી. સૂત્રોએ નામ ન આપવાની વિનંતી કરી છે કારણ કે વાતચીત ખાનગી છે.

સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ પૂલ અને બ્રોડકાસ્ટ રાઇટ્સની બોનાન્ઝા

IPLએ એવા દેશમાં રમતને નવું સ્વરૂપ આપ્યું છે જ્યાં ટોચના ક્રિકેટર્સને ભગવાન તરીકે પૂજવામાં આવે છે. ગયા વર્ષે IPLમાં ડિજિટલ અને ટીવી પર રેકોર્ડ 1.19 અબજ દર્શકો જોવા મળ્યા હતા, જે NFL કરતાં ઘણું વધારે છે.

દર વર્ષે ગ્લોબલ ખેલાડીઓની હરાજી પછી IPL ટીમો 20 ઓવરના ફોર્મેટમાં મેચો રમે છે. આગામી સિઝન 26 માર્ચથી શરૂ થશે.

રોકાણકારોની રુચિના મુખ્ય કારણોમાં 2022ની તાજેતરની હરાજીમાં બ્રોડકાસ્ટ રાઇટ્સનું મૂલ્ય બમણું થઈને $6 બિલિયનથી વધુ થવું, ફ્રેન્ચાઇઝી આવકમાં વધારો અને ભારતીય ક્રિકેટ બોર્ડ BCCIનું પૂલ્ડ રેવન્યુ-શેરિંગ મોડેલ છે જે ટીમોની આવકને મજબૂત બનાવે છે.

બોર્ડ મીડિયા રાઇટ્સ અને લીગ સ્પોન્સરશિપ ફંડને પૂલમાં રાખે છે, અડધું રાખે છે અને બાકીનું બરાબર ટીમોમાં વહેંચે છે - આ મોડેલ NBA કરતાં ઘણું કેન્દ્રિય અને સમાન વહેંચણીવાળું છે.

આ મોડેલ દરેક ટીમને ખેલાડીઓ ખરીદવા માટે પૂરતું ફંડ આપે છે અને નિયમિત પ્લેયર ઓક્શનથી કોઈ પણ ટીમ સિઝનમાં ટાઇટલ માટે સ્પર્ધા કરી શકે છે, એમ CVCના પટેલે કહ્યું. આનાથી "મજબૂત દર્શક જોડાણ જળવાઈ રહે છે અને મીડિયા રાઇટ્સ સાઇકલ દરમિયાન ફ્રેન્ચાઇઝીને અનુમાનિત અર્થતંત્ર મળે છે."

પંજાબ કિંગ્સના સહ-માલિક અને બોલિવુડ સ્ટાર પ્રીતિ ઝિંટા સાથે જોડાયેલા ભારતીય ઉદ્યોગપતિ મોહિત બુરમને જણાવ્યું કે તેમની સ્પોન્સરશિપ આવક વાર્ષિક 30% વધી છે, પરંતુ પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી ફર્મો માટે મુખ્ય આકર્ષણ રેવન્યુ-શેરિંગ મોડેલ છે.

બુરમને કહ્યું, "IPL રોકાણ વળતરમાં અમેરિકન લીગ્સને સ્પર્ધા આપી શકે છે - અને કેટલાક કિસ્સામાં તેને પાછળ પણ છોડી શકે છે, ભલે એબ્સોલ્યુટ સ્કેલ અલગ હોય."

તેમણે જણાવ્યું કે દરેક IPL ફ્રેન્ચાઇઝી બોર્ડના પૂલમાંથી વાર્ષિક અંદાજે $55 મિલિયન કમાય છે. ટિકિટ વેચાણ અને અન્ય સ્પોન્સરશિપ આવક તેની ઉપર છે.

"આ એસેટ ક્લાસ સ્પષ્ટ રીતે પરિપક્વ થઈ ગયું છે," બુરમને કહ્યું.

BCCI અને અન્ય IPL ટીમોએ Reutersની પૂછપરછનો જવાબ આપ્યો નથી.

રોકાણના જોખમો

2024માં Reliance અને Disneyએ તેમના ભારતીય વ્યવસાયોનું મર્જર કર્યું અને હવે 2027 સુધી IPLના સ્ટ્રીમિંગ અને ટીવી બ્રોડકાસ્ટ રાઇટ્સના માલિક છે, જેની કિંમત $6.2 બિલિયન હતી. Jefferiesના એનાલિસ્ટ્સ કહે છે કે આ રાઇટ્સના પ્રતિ-મેચ મૂલ્યથી IPL વૈશ્વિક રીતે NFL પછી બીજી સૌથી વધુ મૂલ્યવાન છે.

પરંતુ રોકાણકારો માટે જોખમો પણ છે.

દક્ષિણ આફ્રિકા, UAE અને ઑસ્ટ્રેલિયામાં સમાન લીગ્સ લોકપ્રિય થઈ રહી છે, તેથી ક્રિકેટરોએ આંતરરાષ્ટ્રીય કમિટમેન્ટ્સ સાથે વધુ વ્યસ્ત ફ્રેન્ચાઇઝી કેલેન્ડરમાં બેલેન્સ કરવું પડશે.

સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે Disney-Reliance મર્જરથી સ્પર્ધા ઘટશે અને 2027ની બ્રોડકાસ્ટ હરાજીમાં ટીમોને ઓછા પૈસા મળશે.

ભારતીય અબજોપતિ સંજીવ ગોએંકા આ સાથે સંમત નથી. તેમણે ગયા વર્ષે ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે 2021માં $781 મિલિયનમાં IPL ટીમ ખરીદવી એ "ટ્રોફી બિઝનેસ" છે અને બ્રોડકાસ્ટ રાઇટ્સ વધુ મોંઘા થશે.

ઘણા રોકાણકારો, જેમાં ગોએંકાનું ગ્રુપ અને મુકેશ અંબાણીની Reliance સામેલ છે, ગયા વર્ષે England and Wales Cricket Boardની હન્ડ્રેડ-બોલ લીગમાં કુલ 500 મિલિયન પાઉન્ડનું રોકાણ કર્યું છે.

ટીમ આવકમાં વધારો

NFLએ 2024માં ટીમો માટે પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી રોકાણ ખોલ્યું છે અને NBAમાં પણ તેની મંજૂરી છે પરંતુ કડક માલિકી મર્યાદા સાથે. IPLમાં આવી કોઈ મર્યાદા નથી, જેથી વધુ પ્રાઇવેટ કેપિટલ આવી શકે છે.

ટીમ આવક, કમાણી વૃદ્ધિ અને મર્યાદિત ટીમોની સંખ્યા મોટું આકર્ષણ છે. IPLમાં 10 ટીમો છે, જ્યારે NFLમાં 32 છે.

Reutersના રેગ્યુલેટરી ડિસ્ક્લોઝર વિશ્લેષણ અનુસાર, 2022 પછી ઓછામાં ઓછી પાંચ IPL ટીમોની આવક બમણી થઈ છે, જ્યારે બેની નફો પણ બમણો થયો છે. ત્રણ અન્ય ફ્રેન્ચાઇઝીએ નફો બમણો કર્યો છે પરંતુ આવક નહીં.

બોલિવુડ સ્ટાર શાહરુખ ખાનના ભાગીદારીવાળી Kolkata Knight Ridersએ 2023-24માં $76.8 મિલિયનની આવક નોંધાવી છે, જે અગાઉના વર્ષ કરતાં 119% વધુ છે. નેટ નફો છ ગણો વધીને $19.4 મિલિયન થયો છે.

Kearney કન્સલ્ટન્સીના પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી હેડ સુમત ચોપડાએ જણાવ્યું કે માર્કી ખેલાડીઓ ટીમ આવક વધારે છે. ભારતના વિરાટ કોહલી અને ઑસ્ટ્રેલિયાના પેટ કમિન્સ જેવા ટોચના ખેલાડીઓ IPL રમે છે.

"IPL ફ્રેન્ચાઇઝી વેલ્યુએશન મીડિયા ઇકોનોમિક્સ વધવાથી સ્થિર રીતે વધતા રહેશે."

ગુજરાતીમાં અન્ય સમાચારો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો "ન્યુ ઇન્ડિયા અબ્રોડ ગુજરાતી"